De Schomme, Diest
Na de afbraak van de varkensstallen is de natuur op de Schomme volledig hersteld.
De toegangspoort van het varkensbedrijf waar in 2021 nog 3.000 varkens zaten.
Het gezonde ven dat opnieuw als waterbron voor de omgeving fungeert.
Het onderkomen ven met begroeiing.
Het ven dat opnieuw als gezonde waterbron voor de omgeving fungeert.
Kinderen aan het ven.
Luchtfoto van de vroegere situatie waarbij je het huis van de loonwerker en varkensstallen ziet, en centraal het onderkomen ven.
Vroeger varkens, vandaag educatieve houtsculpturen met doelsoorten uit de natuur in het gebied.
De afbraak van de grote varkensstallen liep niet altijd zoals gepland maar werd professioneel en met respect voor de omgeving uitgevoerd.
De picknickplek aan het onthaalpunt zet direct aan tot onthaasten met zicht op speelelement en natuurlijk ven.
Een houten vogelnest zorgt opnieuw voor een 'kamp in het bos'-gevoel.
Houtsculpturen van doelsoorten als de zwarte specht bieden educatieve meerwaarde doorheen het gebied.
Houtsculpturen van doelsoorten als de zwarte specht bieden educatieve meerwaarde doorheen het hele gebied.
Houtsculpturen van doelsoorten bieden educatieve meerwaarde doorheen het gebied.
Houtsculpturen van doelsoorten bieden educatieve meerwaarde doorheen het gebied.
Infopanelen op de onthaalparking vertellen de geschiedenis van De Schomme aan zowel inwoner als bezoekers.
Infopanelen op de onthaalparking vertellen de geschiedenis van De Schomme aan zowel inwoner als bezoekers.
Je fiets of paard kan je achterlaten op de onthaalparking.
Het onthaalpunt geeft dadelijk toegang tot De Schomme.
Het huis van de loonwerker op de plek waar vandaag het onthaalpunt ligt.
Een uitkijktoren biedt naast beleving ook overzicht over het herstelde natuurgebied.
Een uitkijktoren biedt naast beleving ook overzicht over het herstelde natuurgebied.
Het landschap herleeft na het wegnemen van de varkensstallen.
Grote varkensstallen domineerden het landschap.
De oprit naar de onthaalparking nodigt bezoekers uit om het gebied te verkennen.
Het huis van de loonwerker schermde het gebied af.
{"slide_to_show":"1","slide_to_scroll":"1","autoplay":"true","autoplay_speed":"3000","fade":"false","speed":"300","arrows":"true","dots":"true","loop":"true","nav_slide_column":5,"rtl":"false"}

De Schomme, Diest

Nominatie Prijs Publieke Ruimte

Els Remans, Vlaamse Landmaatschappij

Op de voormalige varkenssite De Schomme in Diest realiseerde de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) een blauwgroene schakel tussen Dassenaarde en de Vallei van de Drie Beken. Beton en mestkelders maakten plaats voor ecologische en sociale verbinding. De klimaatbestendige natuur op De Schomme werkt nu als een spons en trekt mensen aan met haar wandelpaden met speel- en onthaastplekken.

De Schomme evolueerde van geïsoleerd varkensbedrijf met drieduizend dieren tot blauwgroene verbinding tussen de twee natuurgebieden Dassenaarde en de Vallei van de Drie Beken. Toen de Vlaamse Landmaatschappij in 2019 de site aankocht, lag er een grote uitdaging te wachten: beton, asfalt en mestkelders moesten verdwijnen om plaats te maken voor een klimaatrobuust landschap.

De ontharding was ingrijpend. Alle funderingen en verhardingen verdwenen, mestkelders werden opgeruimd, de vrijgekomen zandgrond gezuiverd en maximaal herbruikt voor reliëfherstel. Waar vroeger stallen en parkings lagen, ontstond een mozaïek van bos, heischraal grasland en open plekken. Er werd bijna een hectare nieuw bos aangeplant en een oud ven van ongeveer 2.000 vierkante meter hersteld. Dit ven kreeg in 2023 een grondige opkuisbeurt: oevers werden vrijgemaakt van naaldbomen, wat zorgde voor meer licht en een betere waterkwaliteit. Dankzij de bijzondere ondergrond met glauconiet – een Diestiaanse zandafzetting van acht tot tien miljoen jaar oud – blijft het ven ook in droge periodes water vasthouden en vormt zo een belangrijke schakel in het natuurherstel van de site.

Water als ruggengraat van het ontwerp
Water was het leidend principe van de herinrichting. Door grachten te dempen en de natuurlijke afwatering te herstellen, kreeg de bodem op de Schomme opnieuw een sponsfunctie.

De ecologische winst is groot. Soorten zoals de roodborsttapuit vinden geschikte broedplekken, de baardvleermuis jaagt er ’s zomers op insecten en in de natte zones schuilt het porseleinhoen. De Schomme is daardoor niet enkel een landschapsproject, maar ook een verbindende blauwgroene hefboom voor biodiversiteit voor de hele regio. De oude naam ‘Schaveye’ of ‘t Schomme’ – letterlijk kale, schrale grond – krijgt zo opnieuw betekenis.

Spelen, leren en gezond bewegen
Maar de Schomme is meer dan natuur alleen. Het terrein werd bewust ingericht voor beleving en educatie. Nieuwe wandelpaden sluiten aan op het populaire wandelnetwerk van landschapspark De Merode, een kleinschalige onthaalparking biedt plaats voor fietsen, en zachte weggebruikers krijgen er duidelijk voorrang.
De naburige speelpleinwerking werd betrokken bij de aanleg van het terrein en testte dankbaar de speelelementen mee uit. Jonge gezinnen picknicken er vandaag, terwijl kinderen de avontuurlijke speelelementen ontdekken.

Houten sculpturen van doelsoorten en het infopunt op de plek van de vroegere varkensstallen maken de overgang van verleden naar toekomst tastbaar. De Schomme verbindt niet enkel verleden en toekomst, maar ook twee grote natuurgebieden, waardoor mens en natuur een groter samen meer leef- en beleefruimte krijgen. Wandelaars maken nu al dankbaar gebruik van het gebied om grotere wandellussen te bereiken en zelfs de ingekorven vleermuis jaagt in het gebied op insecten, vanuit de abdij van Averbode. De verbinding werkt.

Erfgoed en toekomst hand in hand
De Schomme vertelt ook een verhaal van erfgoed. In het gebied liggen loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog, naast sporen van een 17de-eeuwse schans en herinneringen aan een Romeinse tolpost. Samen met het Bolhuiskapelke, dat een uniek vergezicht biedt over de vallei van het Zwart Water, vormen deze relicten een extra laag in de beleving. Bezoekers ervaren hier natuur, cultuur en geschiedenis in één landschap. Natuurboerderij Het Bolhuis gebruikt bovendien Kempense koeien, geiten en Ardense voskopschapen voor begrazing en maaibeheer van de graslanden en heide.

De Schomme bewijst dat een beperkte oppervlakte van vijf hectare een grote verbindende hefboom kan zijn voor de hele omgeving en het klimaat. Het project verbindt heel wat belangrijke domeinen in één samenhangend ontwerp. Daarmee vormt het een inspirerend voorbeeld voor andere plekken in Vlaanderen waar open ruimte, natuurontwikkeling en mensen samenkomen.