Het nieuwe Zuidpark in Antwerpen is tegelijkertijd park en plein, een vitale en klimaatrobuuste groene ruimte voor de stad en de omliggende wijken. Het Zuidpark biedt een grote verscheidenheid aan sferen en is naast een plek voor een divers stedelijk gebruik ook een stuk natuur in de stad. Het Zuidpark is de transformatie van de Gedempte Zuiderdokken tot een stedelijk park van meer dan acht hectare.
De site – waar sinds de 16de eeuw de Citadel van Alva lag – is op het einde van de 19de eeuw ontwikkeld als haven van Antwerpen. Eind jaren ‘60 werden de kaaien gedempt en omgebouwd tot een parking en een evenemententerrein. In 2015 besliste de stad dat het tijd was om de Gedempte Zuiderdokken om te vormen tot een stedelijk park. AG Vespa voert de regie over de aanleg van het Zuidpark en het ontwerp is opgemaakt door het ontwerpteam Tractebel – atelier adr sa– Georges Descombes i.s.m. Les Eclairagistes Associés en Erik De Waele. Het totale projectbudget bedraagt €32.922.436,56 inclusief btw, erelonen, voorstudies, aanleg en onvoorziene omstandigheden. Het project heeft een totale breedte van circa 110 meter en is meer dan 900 meter lang (circa 9ha).
Het park is opgebouwd rond drie tafels (ruime parkruimtes), de kroon, de pleinen en drie plekken die functioneren als een front of house. Het nieuwe ontwerp weerspiegelt de historische indeling van de haven. De voetafdruk van de drie voormalige dokken vormt het kader voor de drie tafels. De centrale tafel heeft een ruime, open weide en een langwerpige watertuin met brede zittrappen. De noordelijke en zuidelijke tafels zijn ingericht als tuinen. Een reeks pockets plooit zich rondom een centrale doorlopende grasweide en geeft de ruimte zo vorm. De pockets zijn kleinere, meer intieme kamers gevormd door beplanting. Speelplekken (waaronder zelfs een hondenspeelplek!), moestuinen, stiltetuinen en sportvelden liggen ingebed in deze pockets.
De introductie van een tweede rij bomen parallel aan de bestaande platanen creëert een robuust groen bomendak – de kroon – waaronder je in de schaduw kan wandelen, zitten of petanquen. De pleinen vormen belangrijke schakels in de stedelijke structuur van Het Zuid. Ze creëren een sterke link met de omliggende buurt en met de Schelde. Ze bieden ruimte voor kleinschalige stedelijke evenementen. De toegang tot de culturele instellingen langs het plein krijgt een eigen articulatie, een front of house op maat van ieder gebouw.
Klimaatrobuust park
Het ontwerp van het Zuidpark zet in op vergroening en duurzaam regenwaterbeheer. Dit versterkt de veerkracht van de stedelijke omgeving in het district Het Zuid aanzienlijk. Verschillende lagen in de beplanting zorgen voor een intense vergroening. Dit omvat de aanplant van 508 bomen, 13.500 m² gras en 9.000 m² struiken en vaste planten. Door zorgvuldig rekening te houden met de ondergrondse groeiomstandigheden, wordt een duurzame groene infrastructuur gecreëerd. De gediversifieerde beplanting bevordert de biodiversiteit.
Daarnaast zetten we ook in op zichtbare en onzichtbare ingrepen, die bijdragen tot een duurzaam en belevingsvol watersysteem. Het water van de daken wordt opgevangen in een ondergronds bufferreservoir (1500 m³) en wordt hergebruikt. Een ondergronds drainagesysteem brengt water naar de wortels van de bomen. Onder de centrale weide is een argexbuffer (7000 m³) voorzien, waar ook het regenwater vanuit de wijk kan worden opgevangen. Regentuinen en de grote watertuin zorgen voor zichtbaar water en zijn tegelijkertijd ook een natuurspeelplek.
Levendig park
Het ontwerp voor het Zuidpark komt tegemoet aan de behoeften van een divers publiek en speelt op die manier in op de multiculturele context van de omliggende wijken. De aanwezigheid van een mix van mensen bevordert het gemeenschapsgevoel in de buurt en verhoogt de veiligheid van het park. De verschillende plekken en elementen moedigen een divers gebruik aan en faciliteren spontane interacties. Strategisch geplaatste banken en picknicktafels stimuleren sociale betrokkenheid. Het park bevat aangewezen plekken voor sport en spel. Tegelijkertijd zijn er heel wat open ruimtes – zowel verhard als onverhard – voor dagelijks gebruik. .
Participatie
Het ontwerpproces voor de heraanleg van de Gedempte Zuiderdokken ging gepaard met een intensief inspraakproces, begeleid door intendante Aglaée Degros. Voor het eerst konden burgers tijdens de ontwerpwedstrijd hun mening geven op de vijf anonieme ontwerpen. Ook in de fase van het schetsontwerp fungeerde de intendante als klankbord om ook hier de bezorgdheden van het publiek verder te bewaken. Vervolgens werden alle belangrijke stappen ingebed in een dialoog tussen ontwerpers, bewoners, administratie en beslissingsmakers van de stad en het district. De focus lag zowel op de huidige gebruikers, de omwonenden, scholen, handelaars als op de omliggende cultuurinstellingen en de grote groep Antwerpenaren en bezoekers.