Juul Adriaens, Vlaamse Landmaatschappij

In de rand rond Brussel – voor velen synoniem voor een grijze, dichtbebouwde zone – liggen nog heel wat kansen voor water en natuur. Het Landinrichtingsproject ‘Vlaamse Rand’ is een ambitieus plan om rondom de hoofdstad de open ruimte opnieuw in te richten. De Vlaamse Landmaatschappij (VLM) is er regisseur van een mooi verhaal van kansen voor blauw en groen. De IJsevallei is daarvan een sprekend voorbeeld.

De Vlaamse Rand en de IJsevallei

Blauwgroen, het lijkt een gewaagde coalitie in een gemeentebestuur. Rondom Brussel heeft het echter een heel andere betekenis. Onze hoofdstad roept bij veel Belgen een beeld op van opeen gepropte gebouwen en veel asfalt. Natuur of water krijgt er maar beperkt kansen en de grijze, verharde zone breidde de voorbije decennia nog verder uit naar de randgemeenten. In 2012 startte onder impuls van de VLM een landinrichtingsproject op met heel wat maatregelen om de vergrijzing tegen te gaan en terug ruimte te maken voor natuur (groen) en water (blauw). Voor dit groenblauwe huwelijk reserveerde de Vlaamse regering 37 miljoen euro, in te zetten op een tiental grotere projecten. Een van de projecten is opgebouwd rond de IJse, een riviertje dat ontspringt in Hoeilaart en via Overijse en Huldenberg naar de Dijle vloeit.

De betonnen kuip uit Nellebeek verdwijnt na uitvoering van de werken

Water wordt er de motor voor ontwikkeling van natuur, maar is tegelijk ook een belangrijk speerpunt in de maatregelen tegen het veranderende klimaat

Het landinrichtingsplan IJsevallei

In de gemeenten Hoeilaart en Overijse werd het landinrichtingsplan IJsevallei opgemaakt. De IJse is daarbij – samen met de Nellebeek – de blauwe ader, waarrond de VLM met verschillende partners de omgeving flink zal aanpakken. Water wordt er de motor voor ontwikkeling van natuur, maar het is tegelijk ook een belangrijk speerpunt in de maatregelen tegen het veranderende klimaat. Voor bewoners én bezoekers gaat de belevingskwaliteit van het landschap er sterk op vooruit. Rondom water ontwikkelt zich natuur, daar kunnen we ons allemaal wel iets bij voorstellen. Dat er nog heel wat meer mogelijkheden ontstaan als we dat water een handje toesteken, lijkt dan ook logisch. De IJse krijgt die helpende hand nu, zowel de rivier als de vijvers die ernaast liggen worden aangepakt.
De IJse krijgt in natuurgebied de IJsebroeken bijvoorbeeld terug een natuurlijkere loop, waarbij er opnieuw contact komt met de vijvers. Daarvoor worden de vijvers van slib geruimd en ondieper gemaakt. Het creëert een natte omgeving, waarin het water langer wordt opgehouden, wat dan weer een natuurlijke zuivering van het water ten goede komt. De aanleg van nieuwe wandel- en vlonderpaden is dan weer aantrekkelijk voor bezoekers.

Waar mogelijk wordt de betonnen bedding van de Nellebeek verwijderd, zodat water meer kans krijgt om in de bodem te dringen

Ontharding en slibruiming

Aan de rand van de IJsebroeken komt meteen ook een eerste ontharding in beeld. De Meeuwenlaan werd aangelegd in de jaren zestig voor een verkaveling die er nooit zou komen. De asfaltvlakte werd in dit project dus opgebroken, water kan daardoor opnieuw de ondergrond in en langer in het gebied blijven. Het is een maatregel die onder het Blue Deal-programma van de Vlaamse regering valt. Deze maatregelen moeten een antwoord bieden op het veranderende klimaat, ruimte voor water staat daarbij centraal. In totaal verdwijnt er 4.400 m² verharding. Een nat bos krijgt er de kans om te ontwikkelen en op de open vlakten wordt een kruidenrijk bloemenmengsel ingezaaid. Voor bezoekers wordt een kleine onthaalzone voorzien.

Verderop langs de IJse worden nog meer vijvers opgekuist. De vissen worden eraf gehaald, waarna het slib geruimd wordt. We richten de vijvers dan opnieuw natuurlijker in met bijvoorbeeld schuinere oevers, wat enkele diersoorten, zoals de vroedmeesterpad, meer kansen geeft. De omgeving van zowel de IJse als de vijvers planten we opnieuw natuurlijker aan. Speciaal voor het vliegend hert leggen we verschillende broedstoven aan, dat zijn ingegraven houten balken waarin de larven van ons grootste insect zich kunnen ontwikkelen.

Toekomstplannen De IJse maakt na de inrichtingen ook opnieuw deel uit van het landschapsbeeld, in Overijse komt ze zelfs opnieuw bloot te liggen. De IJse stroomt er langs het park van Kasteel d’Isque, een in verval geraakt park dat nog weinig werd gebruikt. Na inrichting moet het opnieuw een te bezoeken plek zijn in Overijse. Daarvoor worden de dreven hersteld en de toegang vergemakkelijkt vanaf een drukker kruispunt. In het park voorzien we voor bezoekers heel wat informatie over de natuurlijke inrichting. Educatie heeft er zijn plaats, de aangrenzende school krijgt er enkele ‘parkkamers’ die ze kunnen gebruiken voor ontspanning of zelfs les in open lucht.
De lokale Nellebeek krijgt in het plan een natuurlijke inrichting. Daarbij wordt een extra waterbekken aangelegd, wat het stroomafwaarts gelegen gehucht Eizer beter beschermt tegen wateroverlast bij piekdebieten op de Nellebeek. Waar mogelijk wordt de betonnen bedding van de beek verwijderd, zodat water meer kans krijgt om in de bodem te dringen. De E411 tenslotte is een harde grens, die passage van fauna moeilijk maakt. De aanwezige tunnels richten we zo in dat vooral de das en de vleermuizen ervan profiteren.

Blauwgroen huwelijk

In Overijse zorgen ingrepen op de blauwe structuur voor de nodige mogelijkheden voor groene netwerken. We hopen dat het huwelijk tussen groen en blauw een stevig succes wordt en zo de vrijpostigheden van het oprukkende grijs kan weerstaan. Investeringen in groen en water in de Vlaamse Rand zijn niet alleen voor fauna en flora belangrijk. Voor heel wat inwoners van de hoofdstad biedt groen in de nabijheid een kans om tot rust te komen. Het plan houdt in zijn geheel consequent rekening met de toegankelijkheid van de ingrepen, zodat mensen kunnen genieten van een klimaatrobuuste open ruimte. De Blue Deal zet in op water en zorgt er in Overijse en Hoeilaart voor dat water mee een antwoord biedt op een klimaat in verandering.