Heraanleg van de Place des Carmes, toegangspoort tot het stadshart van Luik

Heraanleg van de Place des Carmes, toegangspoort tot het stadshart van Luik

Laurent Brück, freelance redacteur in opdracht van Stad Luik.

Deze tekst werd opgesteld op basis van teksten geleverd door Anne Rondia, architecte en landschapsontwerpster, en Lucie Lefebvre, ir. archirecte et landschapsontwerpster, Stad Luik

De Place des Carmes is een strategische plek in het stadscentrum van Luik. De inrichting ervan leek niet meer optimaal door de veranderingen in het gebruik van het plein en de ingrijpende transformaties van verschillende voorzieningen in de onmiddellijke omgeving. De volledige make-over van het plein maakte er opnieuw een gezellige, bruisende plek van.

De Place des Carmes neemt een essentiële plaats in de stedelijke dynamiek van het Luikse centrum in. De laatste inrichting dateerde van 1975, toen de wijk een drastische, modernistische herstructurering onderging. Heel wat onteigeningen maakten toen de weg vrij voor de aanleg van de Avenue Maurice Destenay, een brede verbindingsader die vandaag op het plein uitloopt. Het plein vormt een van de toegangspoorten tot het historische centrum en tot de grote commerciële voetgangerszone in het hart van Luik. Het gebied wordt dan ook dagelijks bezocht door een breed en divers publiek. De zichtbaarheid van de site zorgt ook voor structurele banden met het landschap en de culturele ruimten van de Maaskade. Het plein – met commerciële benedenverdiepingen die voornamelijk door horecazaken worden ingenomen – kreeg enkele jaren geleden een nieuwe rol toebedeeld. Er werd toen beslist om de hoofdingang van het gerenoveerde Atheneum Charles Rogier naar hier te verplaatsen. Sindsdien passeren er op schooldagen honderden scholieren.

Vandaag passeren er op schooldagen honderden scholieren

Het plein vóór zijn transformatie: een verrommelde, ingesloten ruimte, aan het oog onttrokken door aanplantingen en de trap van de voetgangersbrug.

Van verrommeld plein naar multifunctionele plek
De afbraak van de loopbrug – die voetgangers bij het betreden van het plein over de autobaan leidde – was een bijkomende aanleiding om de site opnieuw in te richten. Deze trap was immers overbodig geworden en isoleerde het plein van de rest van het gebied. Bij een voorbereidende analyse werden de sterke en zwakke punten van de oorspronkelijke situatie opgelijst. Tot de sterke punten behoorden de levendigheid, de aanwezigheid van vegetatie, de zonnige ligging en de gebruiksvriendelijkheid voor voetgangers. Het terrein ligt bovendien op het kruispunt van centrale wandel- en fietsroutes. De bestaande inrichting had echter ook een aantal tekortkomingen. Zo werd het pleintje rond de vijver omgeven door een te dichte gordel van struiken. Daardoor werd het niet alleen aan het zicht onttrokken en bleef het onderbenut, maar ontstond er ook een ruimte met weinig sociale controle. Dit leidde tot een onveiligheidsgevoel.

Het plein was bovendien verrommeld door tal van particuliere en openbare voorzieningen: technische apparatuur, straatmeubilair, terrasconstructies, verschillende parkeerobstakels, plantenbakken, bosjes, enz. In de loop der jaren was de beschikbare ruimte krap, oncomfortabel en ongeschikt geworden voor de vele gebruikers. Een ander pijnpunt was het gebrek aan voorzieningen voor mensen met een beperkte mobiliteit en voor actieve vervoersmodi.

Met de financiële steun van het Waals Gewest kon de Stad Luik in het kader van het Gemeentelijk Investeringsplan (PIC) 2017-2018 haar ambitie voor de heraanleg van de site waar maken. Tijdens de conceptfase van het project werden verschillende doelstellingen vastgelegd:

  • Een aangename ruimte creëren voor de verschillende gebruikersgroepen (buurtbewoners, studenten, bezoekers uit de agglomeratie, toeristen, horecaklanten, mensen die het plein opzoeken als een ruimte voor rust en ontspanning, deelnemers aan occasionele culturele evenementen … )
  • Het bruisende karakter van het plein ondersteunen, gekoppeld aan de aanwezigheid van horecazaken, van het cultureel centrum van Chiroux en andere animaties rond het plein.
  • De transformatie van de buurtgebonden functies begeleiden (herschikking van de toegangen tot het Atheneum Charles Rogier, afbraak van de oude loopbrug, toekomstige herbestemming van de ruimten van de bibliotheek van Chiroux) door het concept van een voorplein voor de ingang van de bezochte gebouwen in het ontwerp mee te nemen.
  • Verbetering van de leesbaarheid, de continuïteit, de veiligheid en het comfort van de routes voor wandelaars en voetgangers met een beperkte mobiliteit die het terrein oversteken (verruiming van de beschikbare ruimte door deze te ontdoen van obstakels, verbinding met de voetgangerszone Saint-Paul door middel van een oversteekplaats, aangepaste wegbedekkingen).
  • Integratie van het dienstverkeer van de Rue du Méry in de voetgangerszone, waarbij onderbrekingen worden vermeden en de zone voor gemotoriseerde voertuigen duidelijk wordt afgebakend.
  • Een landschapsinrichting, inclusief de plaatsing van rustbanken en een volledige vernieuwing van straatmeubilair en openbare verlichting.
  • Een volledige herinrichting van de bestaande waterpartij rond het beeld van Mady Andrien, door er fonteinen en sfeerverlichting aan toe te voegen.

Het project werd ontwikkeld door de architecten en landschapsontwerpers van de dienst Beheer Openbare Ruimte van de Stad Luik. De werken werden uitgevoerd tussen februari 2019 en de lente van 2021. Het heraangelegde plein, dat een oppervlakte van 3.462 m² beslaat, werd opgedeeld in twee duidelijke entiteiten: de voetgangerszone en de square.  De voetgangerszone trekt de as vanuit de Rue Sint-Paul door tot aan de Avenue Destenay. De voetgangersruimte werd verruimd door de breedte van de beplante zone aan de voet van de noordoostelijke gevel van het atheneum met 2 meter te verminderen en door de oppervlakte voor horecaterrassen te beperken tot de bij gemeentelijk besluit vastgelegde aflijningen. Dit is een breedte van 4 meter voor permanente terrassen en een breedte variërend van 2,5 meter tot 4 meter voor seizoensterrassen. Deze begrenzingen zijn aangegeven in de bestrating (waterkanaaltje van natuursteen).

De square opent zich ook naar het voetgangersgebied en het cultureel centrum Les Chiroux, waardoor er ruimte ontstaat voor evenementen

Rendering in 3D: een ruimte die zich meer opent naar de baan en de nieuwe ingang van het atheneum (links); een nieuwe structurering van de terrassen naar de Rue Saint-Paul toe (rechts boven).

Groene ruimte
Het square-gedeelte is gestructureerd rond de waterpartij naast de nieuwe ingang van het atheneum. Door de afbraak van de loopbrug en de verkleining van de plantvakken is deze ruimte in haar geheel vergroot, zodat men er zich gemakkelijker kan verplaatsen, ontspannen of mensen ontmoeten rond het waterbekken. De square opent zich ook naar het voetgangersgebied en het cultureel centrum Les Chiroux, waardoor een ruimte ontstaat die kan worden gebruikt voor occasionele evenementen. De twee zones zijn ruimtelijk met elkaar verbonden, maar onderscheiden zich door hun bestrating. Bovendien werd de dienstweg van de Avenue Destenay naar de Rue du Méry teruggebracht tot het strikt noodzakelijke – op hetzelfde niveau als het voetgangersgebied – door de zone voor voertuigen strikt af te bakenen. Het bundelen van deze dienstzone met de voetgangerszone tot één geheel, gekenmerkt door materialen in vergelijkbare kleuren, laat het plein visueel uitdeinen.

Het terrein telde al heel wat bomen (platanen, pauwlonia tomentosa, linden, esdoorns), waarvan de meeste werden behouden. Op strategische punten werd nieuwe beplanting aangebracht: een Freeman esdoorn, drie magnolia’s op stam en vijf saskatoenstruiken. De struiken werden herschikt om de grenzen van de ruimte aan te geven, in de vorm van duidelijk afgetekende borders die banken vormen en een homogene beplanting van beperkte hoogte: grassen, Mexicaanse sinaasappelbomen, muscari liriopes, enz. De lage beplanting – die werd gekozen in functie van de bestaande bomen – zal in elk seizoen bloemen, texturen, kleuren en groenblijvend gebladerte bieden. Het nieuwe straatmeubilair omvat verschillende soorten zitplaatsen (lage zitmuurtjes, traditionele zitbanken, speciale bankjes tussen de bomen), fietsenrekken, een volledige vernieuwde openbare verlichting en anti-parkeerpaaltjes rondom de voetgangerszones die in contact komen met autoverkeer (dienstweg naar de Rue du Méry). Een van de meest opvallende kenmerken van de nieuwe inrichting is het volledig herdachte waterbekken met waterstralen die het bekken levendiger maken.

Meer inlichtingen : www.liege.be