Elias De Boeck, Vlaamse Milieumaatschappij
De klimaatverandering merken we ook in Vlaanderen. Van de voorbije zes jaar waren er maar liefst vijf met extreme droogte, afgewisseld met zware overstromingen in de zomer van 2021. De ambitieuze Blue Deal van de Vlaamse Regering biedt financiële mogelijkheden om ons blauwgroen netwerk klimaatrobuust te maken, want we moeten water de ruimte geven dat het nodig heeft.
In 2020 lanceerde minister van Omgeving Zuhal Demir de Blue Deal. Een ambitieus maar noodzakelijk plan om de droogteproblematiek in Vlaanderen aan te pakken, want van alle Europese regio’s staat Vlaanderen bovenaan de lijst voor risico’s op waterschaarste en droogte. Veel mensen op een kleine, verharde oppervlakte en een waterintensieve economie werken dit in de hand. Regent het vandaag, dan loopt er nog altijd te veel water de riolering in en verdwijnt zo naar de zee. We kunnen dat water niet genoeg opvangen en vasthouden. Daarom is een belangrijke rol weggelegd voor onze Vlaamse waterlopen. Decennialang pasten we waterlopen aan naar eigen behoeften door ze recht te trekken, te verdiepen, in te dijken en op te stuwen. Dit werd bijvoorbeeld gedaan om watermolens te laten werken, valleigronden te draineren en overstromingen te vermijden. Waterlopen en valleien verloren zo hun natuurlijke karakter.
Als beheerder van onbevaarbare waterlopen van de eerste categorie in Vlaanderen probeert de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) deze natuurlijke toestand nu te herstellen. Met doordachte ingrepen geven we water meer ruimte en houden we het langer vast. Zo krijgt watergebonden natuur opnieuw kansen, krijgt water tijd om in de bodem te dringen en vermindert het overstromingsrisico in stroomafwaarts gelegen gebieden. We willen dat water de bebouwde omgeving veilig en zichtbaar kan dooraderen, zodat ook het waterbewustzijn kan groeien.
We willen dat water de bebouwde omgeving veilig en zichtbaar kan dooraderen, zodat ook het waterbewustzijn kan groeien
Hermeandering voor ecologisch herstel Een mooi voorbeeld van zo’n herstel is de hermeandering van de Kleine Gete in Wange (Landen). Vijftig jaar nadat ze hier werd rechtgetrokken, herstelden we in 2021 de oorspronkelijke structuur van de waterloop. “Over een afstand van ongeveer 700 meter liggen nu vijf meanders die we aansloten op de waterloop. De rechtgetrokken bedding werd gedempt. Zo verlengen we de Kleine Gete op deze locatie met 110 meter en functioneert ze opnieuw als natuurlijke waterbuffer. Het water stroomt er trager en piekafvoeren verminderen stroomafwaarts”, legt Bernard De Potter – Administrateur-generaal bij de VMM – uit. “Door de vertraagde afvoer blijft er meer water beschikbaar in droge periodes.”
Ook voor de biodiversiteit van een valleigebied zijn meanders cruciaal. Steile en flauwe oevers wisselen elkaar af doorheen de meanderbochten, wat bijdraagt tot het herstel van de natuurlijke structuur van de waterloop. “De aanwezige planten kunnen er nu volop groeien en de biodiversiteit in het gebied kan uitbreiden. We verwachten dat vissoorten zoals de rivierdonderpad terugkomen en dieren zoals de weidebeekjuffer en ijsvogel frequenter voorkomen.“
De landschappelijke beleving van een kronkelende rivier De hermeandering draagt ook bij tot de landschappelijke waarde van de omgeving. Langs de oevers ontstaan kleine landschapselementen uit bomen en stroken struweel, afgewisseld met grasachtige begroeiing. Zo blijven de beheerplannen voor het domein, uitgevoerd door de Vlaamse Landmaatschappij en het Regionaal Landschap Zuid-Hageland, bestaan. In samenwerking met de stad Landen werd ook een wandelpad gemaakt met uitkijkpunten en een boomstambrug over de Kleine Gete. Die verwijst naar de oversteekplaatsen aangelegd tijdens de historische Eerste veldslag van Neerwinden in 1693. Een open geest en transparant overleg zijn onmisbaar. “Dankzij de Blue Deal hebben we financiële middelen voor dergelijke projecten, maar het staat of valt door nauwe en constructieve samenwerking met lokale actoren, zoals private landeigenaars”, zegt Bernard De Potter. De werken kwamen tot stand door nauw samen te werken met de Kasteelhoeve van Wange en landbouwbedrijf Carlens Agri , op wiens domein de hermeandering plaatsvond. Ook de stad Landen, het Regionaal Landschap Zuid-Hageland en de Intergemeentelijke Onroerenderfgoeddienst van Zuid-Hageland waren betrokken.
Open ruimte in stedelijk gebied Ook in stedelijk gebied zijn investeringen in groenblauwe netwerken noodzakelijk. Om wateroverlast te vermijden, werden waterlopen in steden vroeger vaak ingekokerd. Maar daardoor kan het water niet meer in de bodem infiltreren, wat droogte in de hand werkt. Regenwater wordt ook sneller afgevoerd via de waterloop, waardoor de kans op wateroverlast toeneemt. Om die problemen aan te pakken, moeten we ingekokerde waterlopen weer openleggen. Dat is net wat we momenteel doen aan de Kerkebeek in Brugge, ter hoogte van wijkpark Ten Boomgaard. “We brengen er de Kerkebeek naar de oppervlakte met een open bedding. Door de waterloop van haar betonnen keurslijf te ontdoen, kan ze meer water bergen en geniet de buurt van een groenblauwe omgeving. Het bevordert ook de waterkwaliteit en biedt verkoeling in warme periodes”, vertelt Bernard De Potter. In samenwerking met de stad Brugge wordt de omgeving omgevormd tot een recreatief park waar de Kerkebeek een centrale rol speelt. Naast een belevingsfunctie heeft de waterloop ook een sensibiliserend effect. Het brengt buurtbewoners in contact met het kostbare water en maakt hen bewust van de actuele droogte- en overstromingsproblematiek.
Vlaanderen opnieuw als spons laten functioneren, ook dat is een belangrijk uitgangspunt van de Blue Deal
Vlaanderen als natte spons Vlaanderen opnieuw als spons laten functioneren, ook dat is een belangrijk uitgangspunt van de Blue Deal. Dat gaat over het herstel van gebieden die van nature water vasthouden: veengebieden, broekbossen, vallei- en moerasgebieden en vochtige graslanden. Ook hier is de rol van waterlopen heel belangrijk.
Het Webbekomsbroek in de Demervallei in Diest speelt als gecontroleerd overstromingsgebied een essentiële rol voor het bergen van overtollig water. Het gebied kampte de voorbije jaren met verdroging door diep ingesneden waterlopen en ontwateringsgrachten die in het verleden werden aangelegd. Samen met het Agentschap voor Natuur en Bos startte in 2022 de herinrichting van de Grote Leigracht, die instaat voor de waterafvoer in de komgrond van het Webbekomsbroek. “Over een lengte van 2 kilometer verhoogden we het basispeil van de Grote Leigracht”, legt Bernard De Potter uit. “De linkeroever werd afgeschuind, zodat een moeraszone ontstaat waarin vogels als de porseleinhoen en vissen als de grote modderkruiper zich thuis voelen. In totaal maakten we drie kilometer aan kleinere zijgrachten ondieper of dempten we ze. Ter hoogte van de nabij gelegen Saspoort in Diest automatiseren we momenteel de historische stuwconstructie Grote Steunbeer, hierdoor wordt het peil van de Demer opnieuw verhoogd.”
Al deze ingrepen zorgen voor een meer natuurlijke waterhuishouding in het Webbekomsbroek. De grondwaterstanden blijven beter op peil, wat belangrijk is met steeds drogere zomers. Nu de werken zo goed als afgerond zijn, is het resultaat spectaculair. Grote delen van het Webbekomsbroek liggen er zichtbaar natter bij en kunnen zich weer ontwikkelen tot een écht moerasgebied.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.