Anne Gougnard, projectcoördinatrice Paliss’art, Departement cultuur en toerisme van de Stad Luik
Sinds 2002 geeft Paliss’art vorm aan de ambitie van de Stad Luik om hedendaagse artistieke creativiteit te promoten in het hart van de stad. Dat doet de organisatie door muurfresco’s in het straatbeeld te introduceren.
Tot nu toe werden meer dan 150 kunstenaars uitgenodigd. Die creëerden samen een honderdtal schilderingen op de meest uiteenlopende oppervlakken, zoals werfschuttingen, gevels, blinde muren of elektriciteitskasten.
Paliss’art2002-2024
Paliss’art zag 22 jaar geleden het levenslicht in de stad Luik. Het was het resultaat van een ontmoeting tussen Michel Firket, toenmalig schepen voor toerisme, leefomgeving en kunst in de publieke ruimte, en een aantal jonge street-artkunstenaars. Ze richtten in 2004 de vzw Spray Can Arts op, vandaag nog steeds de motor achter het hele street-artproject. Kunst in de publieke ruimte weerspiegelt de dynamiek en de levenskwaliteit van een stad. Vanuit die visie pakten de initiatiefnemers de talrijke kankerplekken in de stad aan en brachten ze meer kleur in de alledaagse leefomgeving. Daarnaast wilden ze ook bewoners en bezoekers in Luik meer voeling geven met de stad en stimuleerden ze ontmoetingen tussen kunstenaars, beleidsmakers en het brede publiek. De kunstwerken die in het straatbeeld ontstonden zijn er voor iedereen – Luikenaars, forenzen en toeristen. Kunst werd streetwise. Het verbindt mensen en laat de publieke ruimte bruisen.
Van de honderd fresco’s die in het kader van het project werden gecreëerd, blijven er vandaag nog een veertigtal over. Street art, een vluchtige expressievorm in de publieke ruimte, spoort daardoor met de veranderlijkheid van het stadsleven en de metamorfose van de stad zelf.
De evolutie van het project
In de voorbije 20 jaar evolueerde het project, samen met de veranderde publieke perceptie van street art. Het is een verandering die vooral de laatste jaren sterk voelbaar werd. De eerder bescheiden interventies uit de beginjaren werden geleidelijk aan assertiever naargelang de appreciatie bij het brede publiek steeg. Vandaag werkt het project volgens deze krachtlijnen:
- Waar aanvankelijk nog werd gerekend op een belangeloze deelname van de kunstenaars, heeft de organisatie zich vandaag geprofessionaliseerd. Hierdoor worden de deelnemende kunstenaars correct gepromoot en vergoed.
- De interventies beperken zich niet langer tot verwaarloosde muren, maar mikken nu op optimale zichtbaarheid en een laagdrempelige toegankelijkheid – al blijft Paliss’art ook nu nog in buurtprojecten investeren.
- In de loop der jaren is men zich meer gaan richten op monumentale, grootschalige muurschilderingen. Het is dankzij deze monumentaliteit dat street art zichtbaar werd voor iedereen. Neem bijvoorbeeld L’Homme de la Meuse: deze schildering uit 2019 beslaat een oppervlakte van 1.200 m² en is daarmee de grootste in België. Ze is het vlaggenschip geworden van het project en van de stad Luik in het algemeen. Het tweeluik strekt zich uit langs de Maasoever, één met de rivier en de stedelijke bebouwing, in een perfect perspectief. Met dit project was Paliss’art al aan zijn 77ste realisatie toe, maar het was pas hiermee dat het initiatief écht publieke aandacht kreeg.
- Paliss’art zoekt een evenwichtig aanbod van enerzijds Luikse en anderzijds Belgische en buitenlandse kunstenaars. Deze variatie en de internationale competitiviteit staan nu garant voor de hoge kwaliteit van de geleverde werken.
- Momenteel gaat er minder aandacht naar de diversiteit van dragers en technieken en verschuift de focus eerder naar gesprayde muurschilderingen, die resoluut de street-artsignatuur dragen.
Een veranderende perceptie
De jaren dat street art beperkt werd, zijn allang voorbij. Net zoals we huiseigenaars niet langer hoeven te overtuigen om hun muren beschikbaar te stellen voor een muurschildering. Integendeel, ze bieden nu spontaan hun eigendom aan om deel uit te maken van het street-artparcours. En ook het publiek lust er meer van. In 2017 en 2019 maakten twee volksraadplegingen van de Stad Luik – Réinventions Liège en Liège 2025 – duidelijk dat het creëren van muurschilderingen als een prioritair agendapunt wordt beschouwd.
Street art zit dus duidelijk in de lift. Tijdens de lockdown-periodes, toen alle culturele leven stillag, was dit de enige kunstvorm die algemeen toegankelijk bleef. Het fenomeen geraakte uit de marginaliteit en profileerde zich als een volwaardige artistieke expressievorm over alle generatiekloven heen. Naast de gedeelde afbeeldingen van street art op Instagram en facebook, circuleren er nu ook al ontelbare masterproeven over dit onderwerp. Daarmee is street art in de academische onderzoekswereld binnengeloodst. Ook de traditionelere media – radio, TV, toeristische magazines of blogs – geven er meer aandacht aan.
Een muurschildering in de publieke ruimte creëren gaat vaak gepaard met het uitwisselen van gedachten – die bijna unaniem positief zijn – tussen de kunstenaar en passanten of (vaak oudere) buurtbewoners. Ze vormen een nieuw publiek, dat het kunstwerk tot leven ziet komen. Dat ontdekt hoe het van dag tot dag groeit en in gesprek gaat met de kunstenaar. Dit nauwe contact met een kunstobject zorgt voor toe-eigening en erkenning. Vanaf dat moment is het werk – dat ze voortaan in hun dagelijkse omgeving zien – het hunne.
Luik, street art city
Luik positioneert zich nu binnen en buiten de stadsgrenzen als een hot spot voor street art. En de stad krijgt navolging: nu de politieke overheid volop achter deze nieuwe artistieke expressievorm staat, zijn er buiten Paliss’art een hele resem nieuwe street-artinitiatieven ontstaan – zowel in de private als in de publieke sfeer. Het blijft niet beperkt tot Luik: tegenwoordig krijgen we vanuit de hele provincie vragen van gemeenten die gelijkaardige programma’s willen opzetten.
Street art, hefboom voor cultuur, toerisme en image building
Hedendaagse stadscultuur en street art zijn volwaardige spelers geworden in het culturele veld. Street art levert een belangrijke bijdrage aan de regionale en toeristische ontwikkeling van onze steden. Deze kunstvorm is een toegangspoort tot de stad geworden, een promo-tool die tegelijkertijd de stedelijke levenskwaliteit een boost geeft. Haar onmiddellijkheid en toegankelijkheid, haar vrije karakter en ook haar technische lichtheid maken van street art een effectief middel om de deelname aan cultuur te democratiseren en de interesse van een niet-ingewijd publiek te wekken. Maar street art zorgt ook voor een zekere rust in de publieke ruimte. Door kleur te brengen in hun buurt en door ze te verfraaien met kunst, geven we de bewoners de boodschap dat hun buurt respect en aandacht verdient van de overheidsinstantie die wij vertegenwoordigen. In een omgekeerde beweging stimuleren we daardoor ook het respect van de bewoners voor hun opgefriste buurt.
Meer inlichtingen:
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.