Lorianne Lange, architecte en projectbegeleider, Maison de l’Urbanité
We maken kennis met Serge Mignonsin in diens kantoor, met zijn laptop én fiets binnen handbereik. Serge is co-founder van Rayon9, een bedrijf in fietslogistiek dat voorlopig nog een unicum vormt in Luik. De coöperatie zag het licht dankzij een sterke vernieuwingsdrang, een groeiend milieubewustzijn en een streven naar sociale integratie.
“Eerst en vooral : fietslogistiek verwijst naar alle oplossingen voor het vervoer en de levering van goederen met behulp van een door menselijke spierkracht aangedreven voertuig”, gaat Serge van start.
Het project begon met twee vrienden uit het onderwijs die smachtten naar concrete actie en de fysieke realiteit op het terrein. Hun beroep en respectievelijke basisopleidingen als sociaal psycholoog en pedagoog weerhielden hen ervan tot echte actie over te gaan. Maar aangespoord door hun groeiend ecologisch en sociaal bewustzijn hield één vraag hen steeds meer bezig: Hoe kunnen we ons werk verplaatsen van de onderwijswereld naar een omgeving waarin we echte actoren kunnen worden? Hoe kunnen we, in overeenstemming met de waarden die we koesteren, iets verhelpen aan onze dichtgeslibde stad, de klimaatuitdagingen en een falende werkgelegenheidssector?
Serge : “De start was een artikel in IMAGINE, demain le monde over fietskoeriers. Fietslogistiek bestond nog niet in Luik, dus zagen we de kans en de opening die we zochten. We besloten samen Rayon9 op te richten.”
Omdat ze geen ervaring hadden in de commerciële sector, gingen ze op zoek naar ondersteuning. In 2013 startte een eerste samenwerking met Provélo, dat het fietsverkeer in Wallonië en Brussel helpt ontwikkelen, via uiteenlopende sectoren zoals onderwijs en handel. Na 2,5 jaar samenwerking besloot Rayon9 zijn eigen weg te gaan. Een derde persoon werd aan boord gehaald en samen legden ze de statuten van de coöperatie vast. In 2016 volgden de eerste opdrachten.
De covidcrisis had voor Rayon9 en voor de fietslogistiek eerder een positief effect
Wanneer ecologie het pad kruist van de sociale economie
Serge : “Al gauw kwam het idee van de sociale economie op tafel, gekoppeld aan onze ethische en politieke standpunten – zonder dat we daarbij echt op geldwinst uit waren. Oorspronkelijk was het project bedoeld om twee problemen aan te pakken. Enerzijds laaggeschoolde jongeren aan het werk krijgen en anderzijds de levenskwaliteit in de stad verbeteren. Verkeersopstoppingen en vervuiling zijn grotendeels verbonden met logistieke activiteiten, zoals leveringen met motorvoertuigen.”
De keuze voor een coöperatief statuut met een sociaal oogmerk is voor Rayon9 de logica zelve, omdat ze zo een economische activiteit kunnen ontplooien — goederen leveren met bakfietsen — en tegelijk een sociaal doel nastreven. Bovendien heeft een bakfiets een zeer kleine voetafdruk, waardoor hij voldoet aan het tweede criterium van de ondernemers.
Serge: “Naast het opheffen van de negatieve milieu-effecten van logistieke activiteiten, brengt distributie via de benenwagen een nieuwe relatie tussen weggebruikers tot stand. Wanneer mensen me op straat op mijn bakfiets zien, kijken ze me na, ze glimlachen en geven me een thumbs up. Ik zet hen aan het denken. Deze vaststelling, die uit het dagelijkse leven geplukt is, lijkt aan te tonen dat de fietslogistiek – als ze correct wordt aangepakt – een sterkere sociale dimensie heeft dan andere soorten van logistiek.”
Ondanks de scepsis over het idee van sociale integratie en alle (meestal ongegronde) bijhorende vooroordelen waarmee ze in de beginfase van hun coöperatie af te rekenen kregen, slaagden de partners erin een bedrijf uit te bouwen met hoge tewerkstellingscriteria, werk in loondienst en vaste contracten voor zes jongeren. “Met hun bescheiden opleidingsniveau of diploma’s uit kunstopleidingen – waarmee een vaste baan vinden altijd moeilijker ligt – sluit het profiel van deze zes koeriers volledig aan bij het oorspronkelijke opzet van onze onderneming”, aldus Serge.
“Onze koeriers werken met materiaal dat eigendom is van ons bedrijf, in een gestructureerd, veilig, stabiel en zorgzaam kader. Dat draagt allemaal bij tot het creëren van een kwaliteitsvol werkaanbod.”
Zo drukken de oprichters van de coöperatie hun stempel op de sector van de fietslogistiek en onderscheiden ze zich van andere bekende koerierbedrijven, die bekend staan als outsourcers. Dat maakt Rayon9 des te meer uniek in Luik.
De rol van sociale crisissen en de klimaatuitdagingen
“In 2016 kwam het bedrijf moeilijk van de grond, want hoe overtuig je klanten dat dit een interessante oplossing voor hen is?” vertelt Serge. “De eerste klanten waren vooral mensen die dezelfde ethische, ecologische en sociale waarden deelden. Als baanbrekers in Luik moesten we alles uit de kast halen om onze troeven aan te tonen en vooruit te komen.”
En toen kwam de coronacrisis, met een explosie van online bestellingen. Rayon9 zag in geen tijd zijn business verdrievoudigen.
Serge: “De explosieve groei van onze activiteiten bevestigde een groot deel van onze hypotheses en vermoedens. Het hielp ons ook om de organisatie en de logistiek van het bedrijf te verbeteren.
In feite had de crisis voor Rayon9 – en voor de fietslogistiek in het algemeen – eerder een positief effect: meer erkenning, een versterking van de legitimiteit van de fiets in de logistieke wereld en het bewijs dat dit voertuig efficiënter, effectiever en zelfs betrouwbaarder is dan andere transportmiddelen.”
Steeds meer klanten doen een beroep op Rayon9, omdat ze hun MVO-score (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) moeten of willen verbeteren, hun bedrijf duurzamer willen maken en hun merkimago opkrikken. In het klantenbestand zitten onder andere e-farm, VOO, Proximus, Multipharma en Galler Chocolade.
We willen een kwaliteitsvol werkaanbod creëren
Uitkijken naar de toekomst
Serge : “We ontwikkelden binnen de coöperatie een cel voor advies, analyse, opleiding en ondersteuning – op Europees niveau. Daarnaast zijn we betrokken bij twee nationale en internationale federaties. We namen onlangs ook deel aan een studie over het managen van goederenstromen via kleine binnenvaartschepen (max. 300 tot 600 ton), met transport langs het water tot in de onmiddellijke nabijheid van steden en een last-mile transport met lichte voertuigen. Hoofddoel van deze studie is uiteraard de vermindering van de carbon footprint van het goederenvervoer.”
De studie is gebaseerd op de identificatie van verschillende factoren:
- beschikbare loskades in Wallonië
- steden die bereid zijn hieraan mee te werken
- actoren, waaronder Rayon9, die hierbij betrokken zouden kunnen worden
- de verschillende goederenstromen: pakjes, afval en bouwmaterialen
De studie gebeurde in opdracht van SPW Mobilité-Infrastructures, die ook het project trekt. Het Waalse Gewest lanceert binnenkort een open oproep en Rayon9 is van plan hieraan deel te nemen.
“We willen met deze aanpak het strikt lokale overstijgen”, zegt Serge. “We kunnen op lokaal niveau doeltreffender werken als we deel uitmaken van een groter netwerk. In deze ontwikkelingslogica worden bevaarbare waterwegen het ideale instrument — of liever de weg — om in contact te komen met spelers in andere regio’s. Wat zonder die waterwegen onmogelijk zou zijn. Als dat idee tot zijn logische uiterste wordt doorgedreven, kunnen verschillende koeriersbedrijven in contact worden gebracht met klanten die een groter gebied willen bestrijken zonder zelf fysiek uit te breiden. We gaan dus verder dan Wallonië en werken (taal)grensoverschrijdend.”
In de praktijk zou dat betekenen dat de goederen via de rivier aankomen bij een van de aangewezen kades (de dichtstbijzijnde bevindt zich op 500 meter van het terrein van Rayon9), op bakfietsen worden geladen en naar de eindhaven worden gebracht. Een bijzonder propere vorm van vervoer wat CO2-uitstoot betreft, dus. Qua vervoerde goederen blijven pakjes de hoofdmoot uitmaken, maar het vervoer en de ophaling van klein afval op de terugweg via de omgekeerde route zijn ook het overwegen waard. Het uiteindelijke doel is het bedrijf beter te profileren en zijn positie in de sector te versterken.
De fiets bewijst dat hij efficiënter, effectiever en zelfs betrouwbaarder kan zijn dan andere transportmiddelen
De wil om onze stad te transformeren
Serge : “Winston Churchill zei ooit: We shape our buildings and afterwards our buildings shape us. Ik ben ervan overtuigd dat het omgekeerde ook mogelijk is. Het is natuurlijk geen doel op zich, maar dat zou de kers op de taart zijn. Als we kunnen bewijzen dat leveringen met de fiets perfect mogelijk zijn, kan dat mensen er misschien toe aanzetten om de fiets te nemen naar het werk, om boodschappen te doen of om uitstapjes te maken. Ze zouden fietsen met een groter laadvolume gaan gebruiken, om eigenhandig grotere volumes te transporteren. Het is deze fietspraktijk die onze infrastructuur kan sturen en lokale politici kan aanmoedigen om zich anders op te stellen tegenover fietsers, in plaats van alleen maar rekening te houden met automobilisten. Verandering moet van de gebruikers komen, alleen zo komt een modal shift tot stand.”
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.